Anasayfa > Öteki Yazılar > Kapı Aralığından 3 > KİTAP’TAN ANLADIKLARIMIZLA BİR DİN KAVRAMSALLAŞTIRMASI GERÇEKLEŞTİRMEK -3-

KİTAP’TAN ANLADIKLARIMIZLA BİR DİN KAVRAMSALLAŞTIRMASI GERÇEKLEŞTİRMEK -3-

Mülk.2 - O, hanginizin güzel amel işleyeceğini imtihan etmek için ölümü ve hayâtı yarattı. O, üstündür, bağışlayandır.

İnsanın varoluş nedenini açıklayan ayetlerden bir tanesi de budur.

Yeryüzüne halife tayin edilmiş olmanın neticesinde, sürekli amel işlemek mecburiyetine sahip olan insan için; ontolojik sorumluluklardan bir tanesi de, işlediği amelin, yaptığı eylemin, gerçekleştirdiği davranışın, “ahsen” yani yapılabilecek en doğru ve güzel davranış olmasıdır. Aynı zamanda davranışın en doğru biçimde gerçekleştirilmesidir.

İnsanın bu hususta sınanması iki biçimde gerçekleşiyor olabilir.

Bunlardan bir tanesi, davranışın “ahsen” kıvamında olabilmesini mümkün kılan tercihler açısından bir imtihana tabi tutulmasıdır.

Diğerinde ise; Allah’ın imtihana tabi tutmasındaki bir başka hikmet açısındandır.

İkincisinden başlayacak olursak;

Allah’ın ilmi, bilmesi; zamana, koşullara, kayıtlara bağlı değildir. Bu nedenle insanın, sebep-sonuç ilişkilerine ve lineer bir sürece dayalı olarak, “yapıp, ortaya çıkartacaklarına” bakarak; insanın nasıl bir amel işleyeceğini bilmesi gerekmez. O ilim sıfatının Kendi’sine has özellikleri ile bunu zaten bilir.

Bu durumda asıl bu bilgiye ihtiyacı olan insandır.

Yani hangi sebeplerin, hangi sonuçları doğuracağına; hangi hükümlerden, hangi mahiyetlerin ortaya çıkacağına dair bilgiye muhtaç olan insandır.

İnsan bu bilgiyi hakikat öğretilerinden; sınır ve sorumlulukları çerçevesinde; teslimiyetle elde edebilir.

Eğer buralarda sorun çıkar ve aksamalar olursa, devreye imtihanlar girer.

Diğer zamanlarda anlamayı reddettiği, anlamakta zorlandığı hususların zorlayan sonuçları ile yüzleşen insanlar; bu durumlarda, başka bir halde öğrenemedikleri bilgileri ve halleri öğrenmek ve bilmek imkanına kavuşurlar.

İmtihanlar ve yüzleşmeler, Rab Mektebi’nin en müessir usullerindendir.

Bu ayet kapsamından, hayatın ve ölümün tamamının, hakikati anlamayı mümkün kılacak bir Rab Mektebi olması keyfiyeti anlaşılabilir.

Diğer hususta, davranışın ahsen kıvamında olması sözkonusu edilmekteydi.

Bir davranışın en güzel ve doğru olarak gerçekleştirilebilmesi için öncelikle iki konu üzerinde durmak gerekmektedir.

Birincisi, insan davranış mekanizmasında (*); davranışın mahiyetini belirleyen bilgi türüdür.

Bir davranışın ahsen olabilmesi için; en isabetli, hakikat çerçevesinde, hikmetli, adil, üretken, faydalı, dengeli, etkili, bütüncül, istikrarlı vb. olması gerekmektedir.

Davranışın amacı, ilkeleri, sınırları, ölçüleri, hukuku, sistemi, mekanizmaları, kaynakları vb.; davranışın mahiyetini belirleyen ana unsurlardır.

Bunlar “davranışın fıtratını” oluşturan unsurlardır. Hepsi birer bilgidir. Ancak bu farklı kategoride bir bilgidir.

Davranışın fıtratını oluşturan bilgiler, davranışın mahiyetini ve ortaya çıkartacağı sonuçları belirler.

Bu sonuçlar da hayatın mahiyetini belirler.

Bir davranışın ahsen olabilmesi için; davranışın/amelin fıtratının; yaratılmışların fıtratına özdeş olması şarttır. Aksi takdirde amelin mahiyeti, hayatın fıtri mahiyetini ve hayatı bozar.

Kısaca bir amelin ahsen olabilmesi için öncelikle amelin mahiyetini belirleyen bilgilerin/hükümlerin yaratılmış herşeyin fıtrat hükümlerine uygun olması gerekmektedir.

Davranışın ortaya çıkarttığı sonuçların, bütünüyle varlığın fıtratına uygun olup, hiçbir hukuku çiğnememesi; varlığı ve oluşları inşa etmesi; yeryüzünde fitne çıkartmaması icap eder.

Ahsenü amelin varlık nedeni budur.

İkinci husus ise amelin işleneceği andaki durumun iyi okunması keyfiyetidir.

İnsanların aynı durumları farklı biçimde okuyabilmeleri; okumak, anlamak ve anlamlandırmayı mümkün kılan bilgi setidir. Bunlara anlam hükümleri denilir.

Eğer anlam hükümleri, yaratılmışların fıtratı çerçevesinde ise; yapılacak okuma ve anlamlandırma, ahsenü amel üretmeye imkan sağlayacaktır.

Üçüncü husus ise davranışın en doğru biçimde gerçekleştirilmesidir.

Bu da, oluşların teknik fıtratına uygun davranmakla gerçekleşir.

Özetleyecek olursak, ahsenü amel işleyebilmek için;

Amelin mahiyetini belirleyecek olan hükümlerin, tüm yaratılmışların doğasına/fıtratına uygun olması icap etmektedir.

Durumun okunup, anlamlandırılmasının; yaratılmışların fıtratının anlam hükümleri çerçevesinde ve isabetli olarak yapılması gerekmektedir.

Davranışın en doğru biçimde gerçekleşmesi için de; oluşların, amelin, inşanın teknik doğasına uygun yapılması iktiza etmektedir.

Kitap’tan anladıklarımızla bir din kavramsallaştırması gerçekleştirilmesinde, bu ayet kapsamında ifade edilmeye çalışılanlar da, bütünü oluşturan bir parça olarak önem taşımaktadır.

(*)

http://insaenstitusu.com/yazilar

İnsan davranış mekanizması-1-

İnsan davranış mekanizması-2-


Copyright 2019 - İnşa Enstitüsü

netnet.com.tr